De Boerenzwaluw ( Hirundo rustica)

Actueel: de boerenzwaluw op de rode lijst.

Het spreekwoord: ‘Eén zwaluw maakt nog geen zomer’, slaat op de vroege terugkeer van deze sympathieke trekvogel in zijn broedgebied.
Als Boerenzwaluwen begin april druppelsgewijs terug beginnen te komen uit hun tropische overwinteringgebieden (Centraal- en West-Afrika), zie je immers eerst maar een enkeling en is het vaak nog hartstikke koud! Pas vanaf half april tot in mei arriveert de grote massa en staat de zomer voor de deur.
In het volksgeloof geldt de zwaluw als een geluksbrenger!

Van grotten naar stallen en schuren
Toen de mensen nog in grotten woonden, deden de Boerenzwaluwen dat ook. Als alternatief nestelen ze nu binnen gebouwen, liefst waarin dieren worden gehouden.
Het platteland is hun woongebied waar ze, behalve in de stallen en schuren van boerderijen, ook in de dorpen broedgelegenheid zoeken. Op beschutte, schemerdonkere plekjes in garages, carports en schuurtjes willen ze maar al te graag een nest bouwen, op voorwaarde dat ze altijd vrij in en uit kunnen vliegen! Ze zijn dus afhankelijk van de gastvrijheid van boeren en buitenlui!

Luchtacrobaten
Op jacht naar vliegende en rondzwevende insecten schieten Boerenzwaluwen met pijlsnelle wendingen als rasechte acrobaten door de lucht. Hun brede bek fungeert daarbij als vangnet. Bij slecht weer jagen ze laag boven de grond. Bij mooi zomerweer zie je ze schijnbaar moeiteloos hoog in de lucht zweven; altijd dáár waar de meeste insecten zijn.
Drinken doen ze in volle vlucht, rakelings scherend over het wateroppervlak.

Lange, diep gevorkte staart
Behalve aan zijn lange, diep gevorkte staart is de Boerenzwaluw gemakkelijk te herkennen aan zijn donker verenpak met metaalblauwe gloed, zijn roodbruine keel en voorhoofd en roomwitte buik.

Plaatstrouw
Boerenzwaluwen die de barre tocht van 9000 kilometer heen en weer terug hebben overleefd, keren jaar na jaar op dezelfde broedplaats terug. Meestal wordt het oude nest hersteld en opnieuw door het zwaluwpaar in gebruik genomen; dat spaart tijd en energie!

Nestbouw
Als volleerde metselaars bouwen het mannetje en vrouwtje samen het komvormige nest van wel 2000 piepkleine kluitjes modder. Die plakken ze met speeksel laagje voor laagje aan elkaar. Voor de stevigheid wordt de specie met grasjes, strootjes en zelfs paardenhaar doorweven. Het vrouwtje bekleedt de binnenkant met veertjes.
Boerenzwaluwen broeden solitair of in relatief kleine kolonies.

 

 

 

Jongen
Gemiddeld worden vijf eitjes gelegd waaruit na 2 weken broeden de jongen verschijnen. In de 3 weken dat ze in het nest zitten, vangen beide ouders tienduizenden insecten voor hun kroost.
Vaak begint het zwaluwpaar aan een tweede en zelfs nog wel eens aan een derde legsel. Soms helpen de uitgevlogen jongen hun ouders mee met het voeren van de nestjongen.
In september beginnen de meeste Boerenzwaluwen aan de terugtocht. De paren met een 3e broed vertrekken soms pas begin november.

Formidabele insectenbestrijders
Zwaluwen zijn zeer nuttige vogels: 1 zwaluw eet wel 50.000 vliegen, muggen en andere insecten per week! Milieuvriendelijker insectenbestrijders bestaan er niet…

Vrijwillig binnenshuis liedjes zingen
De Boerenzwaluw is de enige vogel die geheel vrijwillig ‘binnenshuis’ zijn vrolijk, kristalhelder kwetterliedje komt zingen. Ze stralen opvallend veel energie uit en zitten voor zonsopgang vaak al langdurig druk te ratelen.

Bedreigingen
Sinds de jaren ‘60 is de zwaluwenstand, ook in de ons omringende landen, enorm teruggelopen. Dit komt hoofdzakelijk door drastische veranderingen binnen de agrarische sector en deze negatieve ontwikkelingen zetten zich helaas nog steeds door… Afgedwongen hygiënische maatregelen zorgen ervoor dat de Boerenzwaluw steeds vaker boerderijdeuren en –ramen hermetisch gesloten vindt. Door het vaak overmatig gebruik van chemische insecticiden en het verdwijnen van bloemrijke weilanden zijn er steeds minder insecten. Bouwmateriaal voor het nest is steeds minder voorhanden door het verdwijnen van modderpoeltjes en –slootjes rond het erf.

Help de boerenzwaluw te overleven in ons land:

  • Laat vanaf eind maart uw garage, paardenstal, schuurdeur of – raampje openstaan.
  • Zijn er binnen geen uitstekende richels, balken, plankjes e.d. sla dan een ruw houten plankje tegen de muur of balk in een donkere hoek.
  • Zorg voor een modderplaats, enkel vierkante meters groot. Maak er indien nodig een.
    Graaf een ondiepe kuil en bekleed die met plastic, vul die met modderige klei. Zorg dat de klei het hele voorjaar vochtig blijft.
  • In nood gevallen kan men een kunstnest plaatsen.
 

Boerenzwaluwen laten wel eens wat vallen. Oude kranten , zand of een plankje onder het nest kan de uitwerpselen opvangen.